Inleiding

Om de gebouwde omgeving in 2050 CO2-neutraal te maken is een forse warmtevraag reductie nodig
in de bestaande woningvoorraad, en een verduurzaming van de resterende energievraag. Het aantal
vergaande energierenovaties is veel te laag, de kosten blijven te hoog en investeringen in
innovaties blijven uit. Hierdoor ontstaat een patstelling waaruit snel een doorbraak nodig is. Het
huidige tempo van enkele duizenden woningen per jaar moet opgevoerd worden. Er moet een
marktvolume gecreëerd worden dat nog niet bestaat. Woningcorporaties, die circa 30% van de
woningen in bezit hebben, zouden al op korte termijn kunnen zorgen voor een aanzienlijk
marktvolume. We bekijken hoe commerciële verhuurders en mogelijk ook particuliere
woningeigenaren zouden kunnen participeren.

Klimaatakkoord  

In dit Klimaatakkoord is voor de periode 2019-2022 de ambitie uitgesproken voor 100.000 vergaande
energierenovaties middels de Startmotor. Deze renovaties moeten zoveel mogelijk bijdragen aan het
op gang brengen van integrale kostenreductie, opbouw van marktcapaciteit, leerprocessen,
noodzakelijke innovaties en kwaliteitszorg, waar zowel de projecten in de startmotor als de
noodzakelijke veel grotere aantallen energierenovaties in de volgende jaren profijt van hebben.
In het licht van de ambitieuze klimaatdoelen moet het snel opschalen van de op dit moment nog
kleine markt voor vergaande energierenovaties, in een momenteel krappe bouwmarkt, niet diffuus
en versnipperd, maar doordacht en gestructureerd plaatsvinden. Hiervoor is de Renovatieversneller
ontwikkeld, met als doel te komen tot een marktproces waarbij blijvende efficiencyverbetering en
daarmee kostenreductie kan ontstaan. In dit proces zullen alle betrokken partijen (vraag, aanbod,
overheid) de optimale condities creëren voor een zelfdragende markt voor energierenovaties. De
Renovatieversneller draagt hier aan bij door te ondersteunen dat corporaties in de startmotor (een
deel van) de vraag gestructureerd, homogeen, gebundeld en (meerjarig) voorspelbaar naar de
markt brengen, zodat aanbieders standaardisatie, repeteerbaarheid en industrialisatie van
processen kunnen ontwikkelen, als basis voor integrale kostenreductie en innovatie. Hiervoor
worden uniforme renovatiestrategieën ontwikkeld op basis van woningclassificatie en
verduurzamingsaanpakken. Ook wordt een goede kwaliteitszorg en kennisuitwisseling opgezet; in
een snelle opschalingsfase, met veel nieuwe oplossingen, nieuwe aanbieders, en nieuwe processen,
is dit essentieel. Dit zal tevens bijdragen aan een versneld kennisopbouw- en leerproces en
versnelde innovatie. Deze elementen uit de Renovatieversneller maken samen vervolgens een
verdere opschaling mogelijk, die weer leidt tot verdere integrale kostendaling.

Landelijk ondersteuningsprogramma

Een meerjarig landelijk ondersteuningsprogramma zal in nauwe samenwerking met opdrachtgevers
(in eerste instantie corporaties) en aanbieders worden opgezet om de Renovatieversneller vorm te
geven. Voor de uitwerking van de Renovatieversneller zullen de volgende inhoudelijke
processtappen worden doorlopen:
1. Ontwikkelen van de elementen van de Renovatieversneller (Woningclassificatie, Vraagbundeling,
Veiling & kwaliteitszorg, Monitoring & kennisdeling, Innovatie; zie ‘Uitwerking
Renovatieversneller’).
2. Bepalen van de meest kansrijke kavels (wat doen we eerst?)
Corporaties, en zo mogelijk ook andere gebouweigenaren, worden uitgenodigd om (eventueel
corporatie-overstijgende) kavels van, op basis van woningclassificatie, gelijksoortige te
verduurzamen woningen te bundelen. Daarbij wordt bezien welke reeds lopende projecten en
collectieve/regionale initiatieven kunnen worden benut, versneld, gecombineerd of opgeschaald
(zie bijlage met de lopende activiteiten die door Aedes, corporaties, Bouwend Nederland,
Onderhoud NL en Techniek Nederland zijn ingezet). Het uitvoeringsteam (zie onder ‘organisatie’)
zal het opschalings- en tenderproces ontwerpen, en fungeren als ondersteuner van de
samenwerking tussen opdrachtgevers en opdrachtnemers.
3. Op landelijk niveau in beeld brengen en monitoren van volumes te verduurzamen woningen .
4. Op basis van de tendersystematiek en het meerjarig tenderprogramma in de markt zetten van
kavels voor het verduurzamen van corporatiewoningen.
5. Toewerken naar een eerste (proef)veiling in de tweede helft van 2019
6. Op basis van de nieuwe marktcondities werken aanbieders, ondernemers uit zowel groot- als
MKB-bedrijf, aan gestandaardiseerde oplossingen, gestroomlijnde processen en investeringen in
industriële productie van deelsystemen. Innovatie van zowel producten, diensten als processen
worden hier ingezet.
7. Op basis van inschrijvingen, en een kwaliteitstoets van de aanbiedingen, besluiten corporaties
over opdrachtverlening en wordt de verduurzamingsaanpak uitgevoerd.
8. Evaluatie eerste (proef) veiling en doorontwikkeling/opschaling aanpak.

Organisatie

Het Rijk stelt, in goed overleg met betrokken partijen bij de Startmotor, zo snel mogelijk een
kwartiermaker Renovatieversneller aan, die als opdracht krijgt om te bewerkstelligen dat de
elementen van de Renovatieversneller in een hoog tempo worden doorontwikkeld en ingevoerd om
daarna toe te passen op de energierenovaties in de Startmotor.
In overleg met betrokken partijen wordt een bestuurlijke stuurgroep ingesteld met
vertegenwoordigers van de vraagzijde, de aanbodzijde en overheden. Als ‘driehoeksverband’ zijn zij
gezamenlijk verantwoordelijk voor de sturing op en de voortgang van het programma. Partijen
bevorderen gezamenlijk dat hiervan bij de energierenovaties in het kader van de Startmotor
maximaal gebruik wordt gemaakt.
Onder leiding van de kwartiermaker werkt een uitvoeringsteam Renovatieversneller’ bestaande uit
professionals, met nauwe betrokkenheid vanuit de sector, aan de uitwerking en implementatie. Er
wordt in de uitvoering intensief contact onderhouden met de bij de uitvoering van de Integrale
Kennis en Innovatie Agenda (IKIA) voor de gebouwde omgeving betrokken partijen om ervoor te
zorgen dat bij de energierenovaties maximaal gebruik gemaakt wordt van de beschikbare kennis- en
innovatieprogramma’s en dat deze programma’s omgekeerd ook maximaal worden aangestuurd
vanuit de eisen die de versnelde energierenovatie-opgave stelt en een koppeling met circulair
bouwen wordt gelegd.
De werkzaamheden van stuurgroep en uitvoeringsteam zijn er op gericht om tweede helft 2019 een
eerste (proef)veiling te houden, waarna vanaf 2020 grotere contractvolumes voor energierenovaties
van grote series corporatiewoningen voor uitvoering in de jaren 2021 en verder kunnen worden
gecontracteerd. Daarbij wordt gemikt op die categorieën woningen met het hoogste potentieel voor
integrale kostenreductie en reproduceerbaarheid, ook met het oog op snelle opschaling van de
markt voor energierenovaties. In elk volgend jaar zal een nieuwe veilingronde worden doorlopen; het
ontwerp van deze veilingen zal worden aangepast op basis van de lessen uit voorgaande rondes.

Uitwerking Renovatieversneller

Uitwerking van de elementen van de Renovatieversneller in nauwe samenwerking met corporaties,
marktpartijen, betrokken gemeenten, overheid en netbeheerders.
1. Woningclassificatie: een voor kostenreductie geoptimaliseerde woningclassificatie met een
heldere definitie van de variatie van woningen, en een palet aan verduurzamingsaanpakken
om standaardisatie en industrialisatie van oplossingen mogelijk te maken. Deze classificatie
gebruikt reeds bestaande databases waarbij enerzijds aandacht is voor analyse van de
belangrijke bouwkundige en energetische aspecten van homogeniteit, en anderzijds voor de
belangrijke aspecten van homogeniteit voor producenten, zodat uniforme renovatiestrategieën bepaald kunnen worden.
2. Vraagbundeling: corporaties kunnen op basis van deze classificatie gelijksoortige woningen
bundelen tot kavels van een nader te bepalen minimale omvang (mogelijk 500 woningen) die
door consortia van aanbieders – waar ondernemers uit zowel groot- als MKB-bedrijf
onderdeel van kunnen uitmaken – gedurende 4 à 5 jaar in ‘treintjes’ uitgevoerd worden.
Hierdoor ontstaat een voorspelbare en gelijkmatige benutting van productiefaciliteiten en
uitvoeringscapaciteit; dit is een belangrijke voorwaarde voor industrialisatie en
kostenreductie.
3. Veiling & kwaliteitszorg: deze kavels worden meerjarig in ‘veilingronden’ aanbesteed:
aanbiedingen worden door onafhankelijke experts geëvalueerd op een range prestatie-en
innovatiecriteria (zie ook 5.), waaronder een integrale kostenafweging. Kwaliteitszorg van de
aanbiedingen betreft zowel de bouwfysische, uitvoeringstechnische als procesorganisatorische aspecten.
4. Monitoring & kennisdeling: proces, kosten en uitvoering van renovaties en de prestaties na
oplevering worden gemonitord en jaarlijks geëvalueerd, om daarmee het proces te
verbeteren en bij te sturen, marktpartijen te informeren over de ontwikkeling, de innovatie
te voeden, het Rijk te voorzien van beleidsrelevante informatie en informatie ten behoeve
van het sectorale Borgingsoverleg. . Daarnaast worden praktische knelpunten en
optimalisatie-kansen geïnventariseerd en verspreid. Tot slot vindt kwaliteitsborging en
aanscherping van het veilingproces zelf plaatst op basis van een monitor en evaluatie.
5. Innovatie: relevante innovatieprogramma’s worden benut en afgestemd op de behoefte
vanuit de versnellende markt voor energierenovaties, en de ervaring vanuit de
Renovatieversneller wordt benut voor verdere bijsturing van de programma’s.